رفتن به بالا
  • یکشنبه - ۲ عقرب ۱۳۹۵ - ۰۱:۳۷
  • کد خبر : ۱۹۹۴
  • چاپ خبر : آن خالوی شوقی هراتی
خالو‌ شوقی در اجرای آهنگ‌های محلی صاحب سبکی خاص بود
یادی از یک محلی خوان فقید

آن خالوی شوقی هراتی

خالوی شوقی که اسم اصلی او نجف‌علی بود، در سال ۱۳۰۵ خورشیدی در شهر هرات متولد شد. پدرش مراد‌علی نام […]

خالوی شوقی که اسم اصلی او نجف‌علی بود، در سال ۱۳۰۵ خورشیدی در شهر هرات متولد شد. پدرش مراد‌علی نام داشت و پیشه‌اش شال‌بافی بود.

نجف‌علی، لقب شوقی را تحت تأثیر کریم شوقی که از اولین آواز‌خوانان رادیو کابل بود، برای خود انتخاب کرد و بعد‌ها مردم او را «خالو» و «خالو جان» لقب دادند.

خالو تحصیلات خود را فقط تا کلاس هفتم ادامه داد و به شغل ابریشم‌بافی که پیشه پدریش بود روی آورد. او از همان آغاز جوانی صدایی گیرا و خوشی داشت و هر‌کسی که صدای او را می‌شنید شیفته صدایش می‌شد.

«عبدالوهاب مددی» در کتاب «سرگذشت موسیقی معاصرافغانستان» نوشته است: «او از همان آوان جوانی صاحب آواز گیرا و پر‌لطفی بود. او روزها پشت کارگاه ابریشم‌بافی می‌نشست؛ ابیات شورانگیز ولایات هرات، غور و بادغیس را زمزمه می‌کرد و چنان نیکو می‌خواند که کارگران، شیفته آوازش می‌شدند.»

او هر‌چند در طول زندگی هنری خود استادی نداشت و هیچ‌وقت شاگرد کسی هم نشد؛ ولی ترانه‌های محلی و سرحدی را با سوز و شوری خاص می‌خواند که تا‌کنون چنین صدایی در موسیقی افغانستان کمتر شنیده شده بود.

بعد از تأسیس مجدد رادیو کابل در سال ۱۳۲۰ خورشیدی‌، خالو از هرات راهی کابل شد و در سال ۱۳۲۵ همکاری خود را در کنار هنرمندان اندک دیگری که در آن روزگار با رادیو کابل همکاری می‌کردند، آغاز کرد.

بعد از این‌که مدتی خالو در رادیو کابل آواز خواند و جایگاه او در این رسانه تثبیت شد، از ناوک هروی که همشهری و دوست او بود، دعوت کرد ‌به کابل بیاید و در کنار او فعالیت کند.

خالوی شوقی با آن‌که در اجرای ترانه‌ها و آهنگ‌هایش در رادیو بدیلی نداشت؛ ولی اینک فقط ۵ آهنگ از او در دسترس است و چند آهنگ هم با ناوک هروی همخوانی کرده است که آن ترانه‌ها نیز موجود است

ناوک هروی که اسم اصلی او ذبیح‌الله بود، توسط خالو به رادیو کابل معرفی شد و آن‌دو در نخستین مرحله از همکاری خود‌، یک آهنگ دوگانه اجرا کردند که از رادیو کابل به‌طور مستقیم پخش شد.

روزی که این آهنگ دوگانه از رادیو کابل پخش شد، فضای جدید در میان مردم به وجود آمد و همگی زبان به تحسین این دو هنرمند جوان گشودند و بعد از این مرحله بود که خالو شوقی با ناوک هروی آهنگ‌های مختلف دوگانه‌‌ اجرا کردند.

از مهم‌ترین آهنگ‌های دوگانه خالو و ناوک می‌توان از آهنگ‌های‌ «تو را ای نور چشمان دوست می‌دارم»، «ساقی پرکن ساغر من»، «می‌دانم لیلی جان تو بی‌وفایی»، «ز عشقت بیقرارم»، «لیلی لیلی جان»، «از آن‌روزی که رفتی از بر من»، «بیا تا گندم یک دانه باشیم»، «چه کنم بی‌تو»، «حالا که رسوا شده‌ام آمدی» و«موسم گل» را نام برد.

خالو شوقی مدت ۱۵ سال با رادیو کابل همکاری داشت و در این مدت یکی از بهترین آواز‌خوانان رادیو کابل بود و اکثر آهنگ‌هایی که در آن زمان می‌خواند، به‌طور مستقیم پخش می‌شد و ضبط نمی‌شد.

در شماره هفتم، سال بیستم مجله «پشتون ژغ» که در سال ۱۳۴۰ خورشیدی در کابل منتشر شده است، نوشته‌ای در سوگ خالو با نام «مرگ سراینده شوقی» منتشر شده، و در آن تأکید شده است که «او ترانه‌های محلی هرات و سرحدات آن را با شور و لطف زیاد و صدای دلنشینی می‌خواند وی کوشید در مدت پانزده سالی که آواز‌خوان رادیو بود، سبک و روش خاصی را در اجرای آهنگ‌های و ترانه‌های خود تعقیب نما‌ید و همین شیوه خاص هنری او بود که بر محبوبیت بیشترش افزود.»

خالوی شوقی با آن‌که در اجرای ترانه‌ها و آهنگ‌هایش در رادیو بدیلی نداشت؛ ولی اینک فقط ۵ آهنگ از او در دسترس است و چند آهنگ هم با ناوک هروی همخوانی کرده است که آن ترانه‌ها نیز موجود است.

از مهم‌ترین آهنگ‌های دوگانه خالو و ناوک می‌توان از آهنگ‌های‌ «تو را ای نور چشمان دوست می‌دارم»، «ساقی پرکن ساغر من»، «می‌دانم لیلی جان تو بی‌وفایی»، «ز عشقت بیقرارم»، «لیلی لیلی جان»، «از آن‌روزی که رفتی از بر من»، «بیا تا گندم یک دانه باشیم»، «چه کنم بی‌تو»، «حالا که رسوا شده‌ام آمدی» و«موسم گل» را نام برد

عبدالوهاب مددی، کارشناس و مورخ تاریخ موسیقی افغانستان، بر این عقیده است که حسادت‌ها و رقابت‌های بی‌موردی که مسئولان اداره موسیقی وقت رادیو با او داشتند، آواز‌ها و ترانه‌های زیادی از او را ثبت و حفظ نکردند.

هر‌چند که گفته‌های عبدالوهاب مددی موثق است و بی‌مهری‌هایی در مورد خالوی شوقی صورت گرفته است؛ ولی نباید این نکته را نیز از نظر دور داشت که خالو در جوانی در‌گذشت و در زمان حضور او در رادیو امکان ثبت آهنگ روی نوار کاست میسر نبوده است، چنان‌که در مورد کریم شوقی نیز چنین بوده است.

مددی بر این باور است که بدون‌ تردید خالو‌ شوقی بهترین آواز‌خوان هرات در نیم‌قرن گذشته بوده‌ و تا‌کنون کسی به پای او نرسیده است.

در سال ۱۳۸۷ یک آلبوم مشترک در قالب سی‌دی از آثار خالو‌ شوقی که با ناوک هروی همخوانی کرده بود، با نام «نغمه‌های طلایی» توسط محمد‌ظاهر سپاس منتشر شد.

در این آلبوم دوگانه تازه منتشرشده، شانزده آهنگ مشترک از خالو‌ شوقی و ناوک هروی مشهور به خوشخوان هروی آمده است. هر‌چند که این آهنگ‌ها بارها از رادیو پخش شده و در کاست‌های قدیمی نیز منتشر شده است؛ ولی جمع‌آوری آن در یک سی‌دی و با این کفیت برای اولین‌بار بود که انتشار پیدا کرد.

محمد‌ظاهر سپاس که در جمع‌آوری آثار قدیمی موسیقی تلاش دارد، می‌گوید، به‌تازگی دو ترانه با صدای خالو‌ شوقی پیدا کرده است که تا حالا شنیده نشده است و قصد دارد ‌در کنار سه آهنگ دیگر او، در یک آلبوم منتشر کند.

tmp_9576-images5-308067687

خالو‌ شوقی در اجرای آهنگ‌های محلی صاحب سبکی خاص بود

هر‌چند بعد از مرگ او آواز‌خوانان زیادی از سبک او تقلید کردند و آن‌گونه که در کتاب سرگذشت موسیقی افغانستان آمده است، از مشهور‌ترین آن‌ها می‌توان از «غلام دستگیر سرود» نام برد؛ ولی تا‌کنون هیچ‌کس دیگری نتوانسته است جای خالو را پر کند و تا امروز صدا و سبک او در میان هنرمندان هرات احساس می‌شود.

خالو در جوانی و در زمان اوج حضور هنری خود در رادیو کابل، به بیماری سرطان دچار شد و خیلی زود این بیماری او را زمینگیر کرد.

عبدالوهاب مددی که در آن دوران خود در رادیو کابل در کنار خالو آواز‌خوانی می‌کرد، می‌گوید: «او هر‌چند در یکی‌ـ‌دوسال اخیر زندگی‌اش علیل و زمینگیر شده بود؛ اما باز‌هم با دلی آکنده از شوق و آرزو گاهی پشت میکروفون (بلند گو) رادیو حاضر می‌شد و علاقمندان آوازش را محفوظ می‌ساخت تا آن‌که درد سرطان روز‌به‌روز اندام قوی و پر‌گوشت وی را کاهید و چنان کاهید که خالو ـ‌که در کابل تمام درهای امید را به رویش بسته می‌دید‌ـ راهی هرات شد و در آن‌جا نا‌امیدانه به انتظار دقایق واپسین حیات نشست.»

خالو بعد از درگذشت بر دوش مشتاقان صدای خود تا صحن زیارت سلطان میر عبدالواحد شهید در هرات تشییع و به خاک سپرده شد.

اخبار مرتبط


ارسال دیدگاه